Indiar intermitentziak 2.4

Ganapati festibala

Irailaren hasieran Ganapati festibala ospatzen da India osoan. Hamar egunetan zehar Ganesha-ren omenezko prozesioak eta instalazioak egiten dira azpikontinentearen bazter guztietan.

2006 hartan, Lutxiano eta Adela Mumbai zeuden, bidaiaren azken egunak pasatzen; han ere, Ganapati nonnahi.

Behin-behineko tenpluak
Prozesioak










XIX. mendaren garaiko tramankulu mekanikoak




-----------------------

Ganeshen bizitzaren inguruko istoriak edonon entzuten dira. Oso errotuta daude indiarren azpikontzientean. Adibide adierazgarri bat: hindiar jainkoei buruzko telesailak egin izan dira, hegoamerikako 'kulebroi'en modura.

Bere inguruan kontatzen diren istorioen artean, bat ekarriko dut honera, elefante buruaren esanahia argitzen duena alegia.


Zergatik du Ganeshak elefantearen aurpegia?

Shiva eta Parvati senar-emazteak, Ganesha izena jarri zioten bere seme jaioberriari. Gaztetu zanean, mundua ezagutu nahi zuela eta, etxetik alde egin zuen. Urteak eta urteak eman zituen hemen eta han, Indiako bazter guztiak bisitazen. Indiako beste puntan zegoela, herrimina bere bihotzera deitu eta etxerako bidea hartu zuen. Baina etxean ez zuen harrera onegirik jaso. Aitak ireki zion atea:

-Aita, neu naiz..., Ganesha..., zure seme...

Shivak ez zuen bere semea ezagutu. Bere begiek, gizon arrotz, zikin eta gezurti bat besterik ez zuten ikusten. Haserre batean, ezpata hartu eta lepoa moztu zion


Zart!

Ganesha gaixoari.

Orduan Parvati agertu zen; oihu ikaragarria bota zuen, bere ankek Ganesharen garezurrarekin topo egin zutenean.

-Shiva madarikatua! Zer egin dozu gure seme maitearekin!

Shivak Ganseharen burua eta gorputza hartu eta Brahmarengana jo zuen, ea berak biak batzera asmatzen zuen. Baina garezurra oso hondatuta zegoen, eta Brahmak beste aukera bat eskaini zion Shivari.

-Bittu ze ingo deu. Atera kalera eta aurkitzen dezun lehen bizidunari burua kendu eta zure semearen gorputzaren gainean jar ezazu.

Shivak elefante-kume bat aurkitu zuen; lepoa moztu eta Ganesharen gorputzean jarri zuen. Parvatiri ez zion grazia handirik egin bere semea buru horrekin ikusteak, baina azkenean amore eman behar izan zuen.


-------------------

Posteskriptuma: Istorio honen bigarren bertsio bat irakurri berri dut, aldaketa txiki baina garrantzitsu bat dakarrena. Kontakizun horren arabera, Shiva izan zan etxetik alde egin zuena, eta ez Ganesha:

'Shiva Parvatirekin ezkondu eta Kailash mendira joan zan metidazioa egitea. Alde egin urte erdira, Parvatik seme bat izan zuen. Urte dexente geroago, ermitau bizitzarekin aspertu zanean, Shivak etxera bueltatu zen. Etxeko atean gaztetxo bat bidea oztopatzen ari zen.

'-Geldi hor! Ezin zintezke sartu! Parvati bainua hartzen ari da, eta bitartean inork ez dezake etxe honetara sartu.

'Shivak ez zekien gaztetxo hura bere semea zenik, eta Ganeshak, beste hainbeste, inoiz ez bait zuen bere aita ikusi.'

(Hortik aurrerakoak ezagutzen dituzu jada, lehen bertsioaren parekoak baitira.)

'Haserre batean, ezpata hartu eta lepoa moztu zion

'Zart!

Post zahar honetan bezalaxe.

Indiar intermitentziak 2.3

Kali eta amalurra

Devi da Indiako jainkosa garrantzitzuena, eta izen, ezaugarri eta forma desberdinak har ditzake. Horregatik deitzen diote 'mila aurperiko jainkosa'. Kuriosoa. Europako herri preindoeuropar-etan gauza bera gertatu zen. Haiek ere izen mordoa zuten jainkosa berbera aipatzeko.

Deviren irudikapenen artean bi aukeratu ditut. Bata, duen ospeagatik; bestea, ematen duen beldurragatik.

Shakti, energi femeninoaren sinboloa da.

Kalik, denboraren jainkosak, Devi-ren alde iluna agertzen du. Mundua salbatzeko hil dituen gizonen garezurrak daramatza bere lepokoan. Postal honetan bere osotasunean agertzen zaigu:




Kaliren errepresentazioa ikusten zuen bakoitzean, Lutxianori euskal matriarkatua ekartzen zion gogora eta konkretuki, Urretxuko Areitzaga etxe zaharrean oraindikan irakur daitekeen inskripzioa:

'La maldición de la madre abrasa de raíz a padre, hijos y casa'.

-Bero honegatik izango ez balitz -pentsatzen zuen orduan Lutxianok-, emakumeak 'bindi'-a kopetatik kendu, eta rajastandarrak bibotea moztuko balute, inork ez luke zalantzan jarriko hau euskalerriya denik!

Eta parrez hasten zen.

Indiar intermitentziak 2.2

Hinduismoa kristautasunaren ispiluan

Nola ulertu daiteke hinduismoa europar ikuspegitik?

Galdera horren erantzuna erraza da oso: asko kostata.

Burura datorkidan lehen aukera hemengoarekin baliokidetasunen bat bilatzean datza; kristautasunarekin, esate baterako. Modu horretan, galdera zehatzagoa egin genezake:

Hemengo elizak eta hango tenpluak funtzio berbera betezen al dute?

Edo, beste modura esanda,

Zer eragin du tenpluak hinduisten eguneroko bizitzan? Zer demontre egiten dute hinduistek bere tenpluetan?

Kosmogonia hinduan murgildu baino lehen, azken galdera hauek erantzuten saitauko naiz atari honetan.

--------------------


Ez.

Tenplu hinduistaren funtzioa nekez parekatu daiteke ezagutzen ditugun eliza katolikoekin. Baliokidea bilatzeko, gure kultur eta gizarte bizitzako alor funtsezkoaneak elizetan egin beharko genituzke, hau da: eguneroko kontuetaz hitz egin tragotxoa hartzen dugun bitartean, kantatu, mozkortu, ligatu...

Euskalerrian parrokiak tenplu bihurtzeko prestatu dudan errezetatxo honek baliteke kontua gehiago argitzea:

-Osagaiak (5000 pertsonentzat):

Zure herriko parrokia.

-Betegarriak:

Kultur Etxea
Elkarte gastronomikoa
Jubilatuen egoitza
Taberna
Bertso-eskola,
Gaztexea,
Txosnak...,

Betegarriak parrokian sartu (denak batera edo banan-banan, horrek ez dio axola). Betirako irakiten utzi.

---------------------

Aurrekoa berresteko, Adela eta Lutxianok Jaipurren ezagutu zuten gizona ekarri nahi dut honera. Piero zuen izena, eta Veneziatik gertu zegoen herrixka batekoa zan. Hiru hilabate zeramatzan jada Indian, eta gauza asko erakutsi zien Pipieneako bidaiariei. Besteak beste, hinduismoari buruz zekiena:

-Herri txikiatan, bertakoekin harreman estua izatea lortu nuela uste dut. Horretara lagundu zidan 'hindi' hitz batzuk ikastea (zenbakiak, agurrak, hiruzpalau galdera eta ohiko esapide). Horrek guztiak ireki zizkidan hinduen tenpluetako ateak. Horretarako ezinbestekoa da lagun hindu bat izatea, baina besterik ez. Modu horretan ezagutu nuen tenpluen eta erlijiotasunaren funtzioa hinduen bizitzan. Arratsaldean bertaratzen ginan, iluntzen hasten denean. Berriketan pasatzen dute denbora gehiena, alkohola edaten edota marihuana erretzen. Oso harrera ona egiten ninduten bertan. Hinduismoaren jarrera ireki hori da gehien erakartzen nauena.

Horren ostean, Musulmanen kontra ekin zion Pierok. sektatzat hartzen zuen erlijio hura.

-Musulmanentzat, musulmanak ez direnak ez dira esistitzen, fedegabeak dira eta, hargatik, errotik atera behar den belar gaiztoa.

Pieroren hitz horiek bide berriak ireki zituzten Brindavinoren garunean; baina ez zituen bereak egin. Mundu hura epaitzeko hain gutxi zekien ta, oraindiño.

---------------------


Post honen bigarren atalean hinduisten kosmogonian murgilduko gara. Ikuspuntu horretatik ere, kristautasunaren eta hinduismoaren artean, desberdintasunak agerikoak baitira.

Erlijio kristauak jainko bat besterik ez duen bitartean, indian milaka daude, aukeran. Hinduak gustoko duenaren babesa hartzen du, eta jainko edo jainkosak eman dionarekin kontent ez bada, libre da beste bat aukeratzeko. Ospe gehien lortu duten jainkoak, Laxmi eta Ganesh, ez daude arrisku honrretatik libre. Lehenak 'aberastasuna', eta bigarrenak 'zorte ona' opatzen ez badu, nekez eskainiko dizkiete tenpluen atarian eros daitezkeen loreak eta azukrea.




Batek esan lezake hemengo santuak funtzio berbera bete dezakatela, eta ez zaio arrazoirik falta. Baina hor desbertintasunak daudelakoan nago. Izan ere, jainko hinduistei ez zaiei santuei bezainbeste miresten. Haien indarra zalantza jartzen da askotan. Horregatik, jainkoz aldatzea, goizean esnatzea bezain ohikoa bihurtzen da sarritan.

Beste batek ere argudia lezake Lutxianok irratian entzun zuena, Bermeoko Arrantzalearen Museoan dagoen deun baten irudiari buruz, Lazaro santuarena, alegia. Burua falta zaio gaixoari. Eta zergatik? Arrantzarik ez zegoenean marinelek 'egurra' ematen ziotelako.

Alde horretatik, beraz, ez dirudi bi erlijioen arteko aldea hain handia denik. Beste argudio bat bilatuko beharko det.

------------------


Jainko kristaua oso urruti dago gizakien kontuetatik. Ez du defekturik, ez ahultasunik. Gizakiak bekatariak dira bere aurrean.

Indian, ordea, jainkoak gizakiak bezalakoak dira. Bere bi testu sagratuetan (Mahabarata eta Ramayana) traizioak eta interes pertsonala egunerokoak dira. Khrisna da Mahabarata-ren protagonista nagusia. Hinduistei eskaintzen dien eredu etikoa nahiko eztabaidagarria da gure ikuspegitik. Bihotzgabekeria, traizioa, gezurra..., edozerk balio du Mahabaratan kontatzen den gerla irabazteko.

Khrisna-ren jokabideak, indiar gizartean duen isladak harriturik utzi zuen Lutxiano. Betidanik entzun zuen India herri espirituala zala, eta antzerako topikoak, baina hori ez zan errealitatean konplitzen. Aurrerago ikusiko dugun bezala, helburua lortzeko bidea zein den gutxienekoa da beraientzat.

Gandhi kontrakoa erakusten saiatu zan, baina indiarrek ez zuten ulertu, ezin zuten ulertu. Mirestu bai ordea, baina martiar bat balitz bezala. Gizajoa.

Indiar intermitentziak 2.1

Erlijio gutxiagotuak

Post honetan Indiako erlijio minoritarioei buruz ariko naiz, eta hurrengoa hinduismoari eskainiko diot. Ez da nere helburua Indiako erlijioen deskribapen zehatza egitea, gai horrek blog osoa berarentzat merezi baitu. Hori nahi duenak nahi adina argibide eta argazki aurki dezake sarean, Wikipedian, adibidez.

---------------------

Indiako biztanleen gehiengoa hindua da, baina badaude bestelako erlijioak praktikatzen dituztenak ere. Musulmanak, budistak, jainistak, sikh-ak eta kristauak, besteak beste.

Islamiar erlijioa Erdi Aroan ailegatu zan Indiara. Egun, Pakistan eta Bangladesh-en banaketaren ondorioz, populazioaren 10% osatzen dute. Ez da asko, Asia hegoaldeko herrialde gehienak musulmanak direla kontutan hartuta.


Budistak eta jainistak hinduismoaren erro beretik datoz. Izan ere, Buda Shivaren zortzigarren berraragiztatzea da, hinduen arabera. Jainismoa, bestalde, k.o IV. mendean jaio zan, 'Mahavira' profetaren eskutik. Horrek hainbat defektu aurkitu zizkion hindu erlijioari, besteak beste, kasta sistemak zekarren injustizia. Hori dela eta, erlijio berria sortzea erabaki zuen.


Sikhismoa, hindu eta islamiar erlijioen arteko erlazioaren ondorio naturala da. Batetik zein bestetik hartu zuen zerbait. Sikh gizonak oso erraz identifika daitezke. Bere bizarra eta burukoaz ohartzea besterik ez dago.

Indiara joan aurretik, Sikhen aurpegiak, Hollywood-eko pelikuletan agertzen ziren bizardun eta durbantedun gaizkile haiekin lotzen zuen Lutxianok. Eta, behin Indian, Lutxiano asko harritu zan telebistako iragarki batean. Sikh familia zoriontsua agertzen zen, Negurikoen plantako txaletean, zein ona zan edaten ari ziren kakao disolbagarria indiarrei azalduz.

-Topikoak bidaiak agerian uzten dituen gezurrak dira -ezarri zuen Lutxianok-.

Sikh-en janzteko modu berezi hori, nola ez, jainkoren batek agindutakoa zen; jarraibide horiek sikhismoaren 'bost K-k' izenarekin ezagutzen dira. Kuriosoak iruditu zaizkit eta horregatik dakarzkit honera:

* Kesh: ilea luzatzen utzi behar da, ezin da moztu.
* Khanga: ilea biltzeko orratz txikia.
* Karra: metalezko besokoa.
* Kacha: barruko arropa luzea.
* Kirpan: daga txikia: ezin da eraso egiteko erabili.


Sikh gaztetxoak -ile gutxiago daukatelako-, ez dute nagusiak bezain durbante handia eramaten, eta ilearekin egindako pelotatxoagatik ezagutu ditzakegu. Batek baino gehiagok irainak eta parreak jasan behar izan ditu Europara etorri danean, haien itxura xelebrea dela eta. Tristea eta penagarria da batzutan europarra izatea.

80ko hamarkadan, Sikh-ak borroka armatua hasteko zorian izan ziran, estatu propioa lortzeko xedez: 'Khlalistan'. Gatazka Amristar-en piztu zan, Sikhismoaren hiri santuan: abertzale batzuk 'Urrezko Tenplua'-n sartu ziran, eta Indira Ghandi presidenteak ejerzitoa bidali zuen bisita egitera. Horren eraginez, Indira Ghandi akatu zuten bere bi bizkartzain sikh-ak, 1984ko urrian 31ean. Eta ostean, errepresioa. Milaka sikh erre zituzten. Baina horrek ere ez zuen arazoa konpondu; are gehiago, bi erligioen arteko liskarrak areagotu egin zituen.

Eta nola bideratu zan ba, kontu hura? Lortu al zuten sikh-ak bere askatasun gosea asetzea? Horretarako Pavan K. Karma-ren hitz batzuk ekarri nahi ditut honera.

"(...) gaur egun, Punjab-eko politikari sikh-ei zati handiagoa eman zaie administrazioaren gaztan. (...) Indiaren estrategiaren ardatza akordioan datza: Indiako gobernuak, edozein eskakizunaren aurrean amore emateko prest dago, baita mutur-muturreko separatisten aurrean ere. Itun-politika horrek ez du ia mugarik: arerioa lasaitzea, pizgarriak eskaintzea, negoziazio luzeak, lausengu pertsonalak, edo otsoak usoaren mozorroa janztea."

Eta hitz hauek gogoratu ondoren datorkit, nola ez, galdera saihestezina. Ea Euskal Herrian ez ote garen bide berberean. Ez dakit ba, Indiako ereduak hemen balio duen ala ez, hain herri desberdinak izanik. Ikusiko degu...


Kristatuak utzi ditut bukaerarako. Nahikotxo daude Goan, Portugaleko kolonia ohian. Hango mezetan kantzatzen diren abestiak hemengoak baino alaiagoak dira, tropikoan kristau izatearen abantaila!

Goara joaten garen euskaldunok ezin dugu alde batera utzi 'Goa Zahar'-era bisitatxoa, bertako 'Bom Jesus' basilikan napar baten gorputza baitago ikusgai. Norena ote?

Xabierko Prantxiskoarena, noski. Bere gorputz ustelgabeak hor darrai orandino. Bere historia ezagutzen? Beno, 'historia' baino, singularrez, 'historiak' esan beharko genuke. Izan ere Prantxiskoren 'gorputzaren' historia bi ataletan zati daiteke: bata, bizirik zegoenean, eta bestea, hilik.

Prantxiskoren bizitza bi hitzetan kontatuko dut, bigarren atala delako interesatzen zaidana: Loiolako Inazioren laguna gaztetan, Asiara jo zuen kontinente osoa kristautzeko intentzioarekin. Lan eskerga, ez ta? Ardura larriek, hainbeste sinesgabek, bere osasuna nahiko ximurtu zuten, eta hogeitamapiko urtekin hil zan gure jesuita nekaezina.

Baina, arima hil bazen ere, gorputzarekin ez zan gauza bera gertatu. Hilabeteak pasa eta gorputza ez zen usteltzen. Xabierkoaren heriotzatik urtebetera, bere gorputza Goara eramatea erabaki zen, 'Bom Jesus' basilikara. Gorputzak berean jarraitzen zuen. Orduan hasi zen Xabierko Prantxiskoren gorputz ustelgabearen mitoa. Asko eta askok mirari baten aurrean zeudela sinetsi zuten. Eleizak bi jesuita bidali zituen miraria egia ote zen erabakitzera. Bularrean zeukan zauri batean sartu omen zuten eskua eta, handik atera eta garbitu zituztenean, halako zerbait idatzi zuten: "eskuak kendu genituenean, odolez blai eginda zeuden, eta ez zeukan usain txarrik".

Guzti hori XV. menedean gertatu zan, baina beatifikazioak hurrengo mendera arte itxaron behar izan zuen. Ordurako, erlikia ehiztariak lanean zeuden jada Xabierkoaren gorputz ustelgabean: 1614an eskubiko besoa kendu zioten; 1636ean eskubiko omoplatoa; geroxeago barruko organoei iritsi zitzaien txanda. XVII. mendean, Prantxiskoren gorputzak itxura penagarrian zeukan. Orduan erabaki zuten kristalezko kutxa batean gordetzea. Gaur egun, 10 urtean behin ikus daiteke. Beraz, Adelaren argazkitxo hauekin konformatu beharko gara.





Lutxiano bere herrikidea agurtzen saiatu zan baina Prantxizko gaixoak ez zuen besoa altxatu ere egin.





Hurrengo posterako utziko dut Indiako erligio nagusia, zalantzarik gabe kristauena baino askoz dibertigarriagoa, praktikoagoa eta, batez ere, ez hain siniestroa.


---------------------

Posteskriptuma:

Hona hemen aipatu autorearen liburuaren erreferentzia. Ondo pentsatutako liburua, mamitsua eta oso landua. Hurrengo post-ean ere bere lekua izango dute bertan aipatzen diren datu zein iritziak.

-Pavan K Karma. 'La India en el siglo XXI'. Ariel argitaletxea. Bartzelona. 2006.