Ostrukaren estrategia (eta bi)

Errealitatearen aurrean begiak ixtea ez da gizabanakoen ezaugarri esklusiboa. Gizarteak ere askotan jarraitzen du ostrukaren estrategia. Tesi hori irudikatzeko, etorkin gazteek gaur eta hemen bizi duten egoerari buruz ariko naiz.

-------------------

Azken urteotan, etorkin ugari iritsi dira Euskal Herrira: magrebtarrrak, sahara azpikoak, latinoamerikarrak, Europa ekialdekoak... Eta horien artean, nola ez, gaztetxo asko daude, 16 urte bitartekoak, eskolara joan beharra daukatenak.

Ikasle horien gehiengoak euskaraz ez dakienez, B ereduan matrikulatzen da. Hemen gauza bat argitu nahi det: DBHko ikastexe askotan, B eta D ereduko ikasleek ikastetxe desberdinetan ikasten dute. Batxilergoan, ikastexe berberetan badaude ere, bereizketa sotilagoak ematen dira, hots, B eredukoen gela arik eta urrutien jartzea, esate.

Era horretan, gazteleraz soilik bizi diren neska-mutikoak, ez dituzte D eredukoekin harremanak izateko aukera asko izaten. Aisialdi garaian ere gauza bera gertatzen da. Horretaz ohartzeko, larunbat arrats batean Ilunbe aldera egitera gomendatuko nuke. Talai ederra etorkinen mundua eta erreferenteak ezagutzeko.

Modu horretan, gure begien parean mundu paraleloa sortzen ari den bitartean, gizarteak ezer pasako ez balitz bezala jokatzen duelakoan nago. Eta hori da gehien harritzen/sutzen nauena. Hezkuntzako sindikatuek kaleratzen dituzten aldarrikapenetan ere, zeharka aipatzen da etorkin berrien fenomenoa.

Hori dela eta, aurreko ostiralean poza handia sentitu nuen, Berria egunkariak Miramar jauregian egiten ari ziren jardunaldien berri eman zuenean. Bertan, Hizkuntz ereduen desagerpena eskatu zuen Felix Etxeberriak. 'Ikasle guztiak euskaldundu' lemapean, zalantzan jarri zituen, gaur egun, B eredua mantentzeko arrazoiak:

"Ikasleak elkarrekin egotea defendatzen dugu, gela berean eta eredu bakar batean, integrazioaren bidean sakontzeko eta bi pentsamolde eta gizatalde sor daitezen eragozteko."

Bere proposamena Kataluniako eredua jarraitzea da: "legeak espresuki debekatzen du ikasleak beren ohiko hizkuntzaren arabera ikastetxe edo talde berezietan banatzea."

Erabat ados nago horrekin. Bide desberdinetatik ondorio berberera ailegatu gerala iruditzen zait. Bere diagnosiarekin, berriz, ez nator bat, A eta B ereduetan ikasteko arrazoi bakarra dagoela uste baitu: "Seme-alabek euskara ez ikasteko."

Kontu hori sakonago aztertu behar delakoan nago. Horregatik, puntua hartuko diot Felixek mahai gainean jarri duen galderari:

Zergatik A eta B ereduen arteko bereizketa hori?

Alde batetik, susmoa daukat, D ereduko ikasleak eta haien gurasoak gustora dabiltzala egungo egoerarekin. Guraso askok beldur dira ea etorkinek ez dituzten haien seme-alabak 'kutxatuko'. Bai, badakit, berriro ere generalizatzen ari naizela, baina tokatu zait ikustea etorkinekiko mesfidantza hori gero eta gehiago errotzen ari dela gure eskoletan.

Bestetik, B ereduko ikasleei ez dirudi bereizkeri hori gehiegi axola zaienik. Batek baino gehiagok euskara oztopoa bezala ikusten duela esan dit; ikasi baino, nahiago dutela lana Euskal Herritik kanpo bilatzea.

Horrelakoak entzuten ditudanean oso triste jartzen naiz, eta lurrazpian sartzen dut nere burua, ikasleak nere malkoak ikus ez ditzan.

Ostrukaren estrategia (bat)

Ezin izango nuke hobe adierazi, patxitraperok bere aspaldiko mezu batean dioena. Erabat identifikatzen naiz bere hitz hauekin:

Ez zait batere gustatzen gauzak behartuta egitea. (...). Horregatik uzten ditut hamaika lan azken azkenerarte. Behartuta egin beharreko guztiak, betidanik, txiki txikitatik...

Niri ere asko kostatu izan zait beti behartuta lan egitea. Azpikontzientean txip moduko bat pizten zait eta akabo, hipotesi onenean, azkenerako utziko dut kontua. Baina gertatu izan zait ere inoizerako uztea; hau da, ostrukaren estrategia jarraitzea: burua lurrazpiratu eta itxoin, ea arazoa bakarrik konpontzen den.




Batek pentsa lezake estrategia hori jarraitzen duenari, heldutasun pittin bat falta zaiola. Litekeena da. Ba ni ere klubekoa naiz. Gustatzen zait, noizbehinka, begiak eskutartean izkutatzea -inork ezin nau ikusi-, eta ene haurtzaroko sentzazio haietara bueltatzea.

Argi dago, baina, estrategia horrek bere arriskuak badituela. Burua lurrazpian baduzu ere, garunak ezin du bere lana utzi, egiteke utzi duzun horretan pentsatzen ari da etengabe. Horri 'kulpa' deitzen zaio. Eta kontzientzia horrek daraman zama astuna da oso.

Gerta liteke, gainera, zama horren pisua jasanezina izatea, horrek ondorio beldurgarriak ekar dezazke. Ezagutu al duzue inoiz gazte bat, zeinen gurasoek uste zuten Ingenieritzako laugarren mailan zegoela, eta matrikularik ere ez zuela? Nik bai. Baina ume-kontua da hori, oraintxe datorren egiazko (eta beldurrezko) istorioaren aurrean.

Imagina dezagun medikuntza ikasten ari den tipo frantses bat. Bere neskalagun, guraso eta lagunek karrera atera berri duela uste dute. Hala edo nola lortu du, bost urte luzeetan, guztioi engainatzea. Handik gutxira, Estrasburg-eko 'Osasunaren Mundu Erakunde'an lana aurkitu duela esan die, baina hori ere ez da egia; basoan bakarrik pasatzen ditu egunak. Ezkondu egin da eta bi seme-alaba izan dituzte. Nondik ateratzen du dirua? Bere emaztearen gurasoek eman ziotenetik, epe luzeko bonu batetan inbertitzeko. Diru horrekin, goi mailako famili burges baten bizimodua dauka.

Handik hamar urtera, dirua urritzen hasia danean, emaztearen aitak, bonuetako dirua bueltatzeko eskatzen dio. Denbora batean lortzen du kontua atzeratzea, baina ez asko. Erortzear da, hainbeste urtetan eraikitako harezko gaztelua.

Zer egiten du? Bi aukera emango ditut.

a) Bere buruaz beste egin.

b) Famili osoa erre: seme-alabak, emaztea, eta haren aita eta ama. Bera ere pixka bat erre zan, baina koartada bezala erabiltzeko.

Erantzuna, Emmanuel Carrère-ren 'L´adversaire' eleberrian irakurri dezakezu. Liburu gogorra da oso, bi urdai baino gehiago behar dira eleberri hori irakurtzeko. Gaztelerazko itzulpena ezagutzen dut nik; hona hemen Ignacio Illarreguiren kritika, gazteleraz.

------------------

Mezu hau ezin dut hemen amaitu, hain era tristean. Irakaspen bat eskaintzearen beharra sentizen dot. Bizitzari aurre egiten dioten pertsona baten bila ari naiz ene 'brain-pocket'ean. Irudi hau atera zait:

Aspaldiko sanferminetako entzierro hura luzera doa, zezen despistatu bat dela eta. Zezen plazako atera gerturatzen ari da. Telebistako kronometroak lau minutu markatu ditu. Zezenaren aurrean, metro gutxira, korrikalari bat labaindu eta lurrera erori da. Bere begiak eta zezenarenak bat egin dute. Korrikalaria lurrean etzanda dago, gora begira. Zezena zuzen-zuzen joan da beregana. Metro bat falta zaionean, muturra jaitsi du, bere adar ederrak agerian utziaz. Bitartean, korrikalariak etzanda jarraitzen du. Zezenaren hatsa sentitu dezake jada.

Zer egiten du? Bi aukera emango ditut.

a) Zezenari aurre egin, eta adarretatik hartzen du.

b) Kikildu egiten da eta jesukriston adarkada jasotzen du.

Erantzuna asmatu duzulakoan, hona hemen agindutako (!) irakaspena:

Korrikalaria zezenaren indarraz baliatzen da bere bizia salbatzeko. Era berean, arazoei aurre egitea da onena, arazoek beraiek salbatuko baikaituzte.

Sustrairik gabeko arbola gaztea

Irakurtzen nauzuenetako batzuk jakingo duzue jada irakasle nomada naizela. Zortzi urte daramazkit Euskal Autonomi Erkidegoko bigarren hezkuntzako ikastetxeak banan-banan dastatzen.

Egia esan, nik ez nuen lanbide hura aukeratu, berak aukeratu ninduen ni. Kontua da 1998an azpikontrata batentzat lanean nenbilela Gasteizen, Arabako Foru Aldundiaren Aldizkari Ofiziala (BOTHA delakoa) euskaratzen. Lan baldintzak hutsaren hurrengoak ziren: ehun mila pela zortzi ordu lan egiteagatik.

Horregatik, Hezkuntza Ordezkaritzatik deitu nindutenean ez nuen bi aldiz pentsatu eta irakasle bihurtu nintzen.

Ez pentsa ene aukera bokazio kontua zenik, ezta gutxiagorik ere. Izan ere, mutil koxkorra nintzanean ez nekien zer izan nahi nuen, baina oso argi neukan gauza bat: irakaslea ez nuela izan nahi. Garai haietan irakasleek sekulako pena ematen zidaten, zeharo miresten nuen bere pazientzia amaiezina. Agian orain kontatu beharko nituzke eskolan egin genituen barrabaskeri batzuk, baina hori ez da mezu honen helburua, ea beste batean.

---------------


Asko aldatu dira gauzak nere ikasle garaietatik. Urteak aurrera joan ahala, gero eta gehiago kostatzen zait gaztetxoei ulertzea. Hori gauza normala da oso. Belaunaldi berriek betidanik egin dio aurre aurrekoari, naturaren legeei jarraiki.

Horregatik inoiz ez zait gustatu esatea egungo neska-mutilak lehengoak baino okerragoak direla. Topiko hutsa besterik ez da hori.

Are grazia gutxiago ematen dit errua irakasleei botatzea. Bigunegiak garela, gure erantzunkizunei bizkarra ematen diegula...

Batek esan lezake, jarraian kontatuko dudan istorioa errealitatearen parte bat besterik ez dela, ene jarrera zeharo korporatibista dela. Libre zara hori pentsatzeko.

--------------


EAEko edozein ikastetxe, XXI. mendearen hasieran.

Ikaslea deabruaren berraragiztapena dirudi. Hitz gordin eta iraingarrien bidez besterik ez daki hitz egiten. Irakasleak nekez eman ditzake eskolak, mutilak etengabe oztopatzen baititu. Atentzioa deituz gero, bere jarrera oldakorra agerian uzten du. Berdin zaio kaleratzen badute. Falta larria jartzen badiote, baliteke irakasleari mehatxuren bat botatzea. Irakaslearentzat momentu goxo bakar bat dago: ikasleak bere idazmahaian lo hartzen duenean. Pakea.

Norena da errua?

Tutoreak hitzordua eman dio amari. Aitari ez, bananduta baitaude eta aspaldi ez delako bere semeaz arduratzen. Tutoreak ikaslearen jarreraren inguruko azken berriak ematen dizkio. Holakoaxea amaren erantzuna:

-Eta zer nahi dezu, ba, nik egitea? Arratseko ordubietatik hamarrak arte egiten dut lan, ordu hoietan ezinezkoa zait mutila kontrolapean izatea.

-Baina mutilarentzat ezin da ona izan hainbeste denbora bakarrik egotea...

Norena da erantzunkizuna?

Ikaslearena? Irakasleena? Gurasoena? Gizartearena?

Zuk zeuk.

Nire erantzuna mezuaren izenbururan aurki dezakezu. Errua, nire ustez, sortzen ari garen gizartean datza. Inoiz baino bikote gehiago banantzen dira, seme-alabak dituztela kontutan hartu gabe. Haurrak babesik gabe hazten dira eta klaro, de aquellos barros...

Hausnarketarako galdera bat amaitzeko, aurrekoaren harira:

Pentsatu al zuten aita eta ama haiek, ume bat izateak zer suposatzen zuen?

----------------


Posteskriptuma: Amaren lanbidea nahita utzi dut bukaerarako: psikologoa. Puf!